ഒരു മുസ്‌ലിമിന്റെ ബാഹ്യരൂപമോ ഭൗതികമായ പ്രതാപമോ അല്ല, മറിച്ച് അവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ വേരൂന്നിയ ഉന്നതമായ സൽസ്വഭാവമാണ് അല്ലാഹുവിന്റെ അടുക്കൽ അവന്റെ യഥാർത്ഥ വ്യക്തിത്വത്തെ നിർണ്ണയിക്കുന്നത്. മനുഷ്യൻ എന്നത് കേവലം ശരീരവും ബാഹ്യരൂപവും മാത്രമുള്ള ഒരു സൃഷ്ടിയല്ല; മറിച്ച് അവൻ ശരീരവും ആത്മാവും ഒത്തുചേർന്നവനാണ്.
ഇസ്‌ലാമിക സ്വഭാവഗുണങ്ങൾ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത് മനുഷ്യന്റെ ആന്തരികമായ അവസ്ഥയെയാണ് (الصُّورَةُ البَاطِنَةُ). അതിന്റെ ഇരിപ്പിടമാകട്ടെ അവന്റെ ഹൃദയവുമാണ്. ഈ ആന്തരിക ഗുണവിശേഷമാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരു മുസ്‌ലിമിന്റെ വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ അസ്തിവാരമായി നിലകൊള്ളുന്നത്. മനുഷ്യന്റെ മഹത്വം അളക്കപ്പെടുന്നത് അവന്റെ ഉയരമോ വണ്ണമോ സൗന്ദര്യമോ നിറമോ സമ്പത്തോ നോക്കിയല്ല; മറിച്ച് അവന്റെ വിശ്വാസത്തെയും പ്രവർത്തനങ്ങളെയും സ്വഭാവത്തെയും അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ്.
മനുഷ്യന്റെ യഥാർത്ഥ ശ്രേഷ്ഠതയുടെ മാനദണ്ഡം വ്യക്തമാക്കിക്കൊണ്ട് അല്ലാഹു പറയുന്നു:
يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن ذَكَرٍ وَأُنثَىٰ وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا ۚ إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ
“ഹേ മനുഷ്യരേ, തീർച്ചയായും നിങ്ങളെ നാം ഒരു ആണിൽ നിന്നും പെണ്ണിൽ നിന്നുമായി സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ അന്യോന്യം തിരിച്ചറിയേണ്ടതിന് നിങ്ങളെ നാം വിവിധ ജനവിഭാഗങ്ങളും ഗോത്രങ്ങളുമാക്കുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു. തീർച്ചയായും അല്ലാഹുവിന്റെ അടുക്കൽ നിങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ആദരണീയൻ നിങ്ങളിൽ ഏറ്റവും തഖ്‌വയുള്ളവനാകുന്നു.” (ഹുജുറാത്ത്: 13)
മനുഷ്യർ പരസ്പരം ആഭിജാത്യം കൊണ്ടോ വംശമഹിമ കൊണ്ടോ അഹങ്കരിക്കേണ്ടതില്ലെന്നും, ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ അല്ലാഹു നിശ്ചയിച്ചിട്ടുള്ള ഒരേയൊരു മാനദണ്ഡം ‘തഖ്‌വ’യും സദ്‌വൃത്തിയുമാണെന്നും ഈ ആയത്ത് അസന്ദിഗ്ദ്ധമായി വ്യക്തമാക്കുന്നു. സൽസ്വഭാവമാകട്ടെ, തഖ്‌വയുടെ ഏറ്റവും സ്പഷ്ടമായ അടയാളവുമാണ്.
ബാഹ്യമായ സൗന്ദര്യമല്ല, മറിച്ച് ഹൃദയശുദ്ധിയും സ്വഭാവമഹിമയുമാണ് അല്ലാഹുവിങ്കൽ പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നത് എന്ന് നബി -ﷺ- യും വ്യക്തമായി പഠിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. അബൂഹുറൈറ -رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ- നിവേദനം ചെയ്ത ഹദീഥിൽ നബി -ﷺ- പറഞ്ഞു:
«إنَّ اللهَ لا يَنظُرُ إِلَى أَجْسَادِكُمْ وَلَا إِلَى صُوَرِكُمْ، ولكِنْ يَنظُرُ إلى قلوبِكم وأعمالِكم»
“തീർച്ചയായും അല്ലാഹു നിങ്ങളുടെ ശരീരങ്ങളിലേക്കോ രൂപങ്ങളിലേക്കോ അല്ല നോക്കുന്നത്; മറിച്ച് അവൻ നോക്കുന്നത് നിങ്ങളുടെ ഹൃദയങ്ങളിലേക്കും നിങ്ങളുടെ കർമ്മങ്ങളിലേക്കുമാണ്.” (മുസ്‌ലിം: 2564)
ബാഹ്യമായ അലങ്കാരങ്ങളോ ഭൗതിക സമ്പത്തോ മനുഷ്യന് അല്ലാഹുവിന്റെ പക്കൽ യാതൊരു പദവിയും നൽകുന്നില്ല എന്നും, ഹൃദയത്തിന്റെ വിശുദ്ധിയും അതിൽ നിന്ന് ഉടലെടുക്കുന്ന സൽസ്വഭാവങ്ങളും പ്രവർത്തനങ്ങളുമാണ് ഒരു മനുഷ്യന്റെ യഥാർത്ഥ വില നിശ്ചയിക്കുന്നത് എന്നും ഈ ഹദീഥ് നമ്മെ ഉണർത്തുന്നു.
വംശമഹിമയിലും തറവാട്ടുമാഹാത്മ്യത്തിലും ദുരഭിമാനം കൊള്ളുന്ന ജാഹിലിയ്യാ സമ്പ്രദായത്തെ നിശിതമായി താക്കീത് ചെയ്തുകൊണ്ട് നബി -ﷺ- ഇപ്രകാരം മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുകയുണ്ടായി:
«ليَنتَهِيَنَّ أقوامٌ يَفتَخِرونَ بآبائِهمُ الذينَ ماتوا، إنَّما هم فَحمُ جَهَنَّمَ، أو ليَكونُنَّ أهونَ على اللهِ مِنَ الجُعَلِ الذي يُدَهْدِهُ الخِراءَ بأنفِه، إنَّ اللهَ أذهب عنكم عُبِّـيَّةَ الجاهليَّةِ وفَخْرَها بالآباءِ، إنَّما هو مُؤمِنٌ تَقيٌّ، وفاجِرٌ شَقيٌّ، النَّاسُ بَنو آدَمَ، وآدَمُ خُلِقَ من تُرابٍ»
“മരണപ്പെട്ടുപോയ തങ്ങളുടെ പിതാക്കളുടെ പേരിൽ ദുരഭിമാനം നടിക്കുന്നവർ ആ പ്രവണത അവസാനിപ്പിച്ചു കൊള്ളട്ടെ! അവർ (മരണപ്പെട്ട പിതാക്കൾ) നരകത്തിലെ കരിക്കട്ടകൾ മാത്രമാകുന്നു. അല്ലാത്തപക്ഷം, മൂക്കുകൊണ്ട് കാഷ്ഠം ഉരുട്ടിനീക്കുന്ന വണ്ടിനേക്കാൾ നിന്ദ്യരായി അവർ അല്ലാഹുവിങ്കൽ മാറുകതന്നെ ചെയ്യുന്നതാണ്. ജാഹിലിയ്യത്തിന്റെ അഹങ്കാരത്തെയും പ്രപിതാക്കന്മാരെക്കുറിച്ചുള്ള ദുരഭിമാനത്തെയും അല്ലാഹു നിങ്ങളിൽ നിന്ന് നീക്കം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. (മനുഷ്യൻ രണ്ട് തരക്കാർ മാത്രമാണ്) അല്ലാഹുവെ ഭയപ്പെടുന്ന തഖ്‌വയുള്ള മുഅ്മിൻ; അല്ലെങ്കിൽ ദൗർഭാഗ്യവാനായ അധർമ്മകാരി. ജനങ്ങളെല്ലാം ആദമിന്റെ മക്കളാണ്; ആദമാകട്ടെ മണ്ണിൽ നിന്നാണ് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്.” (തിർമിദി: 3955, അൽബാനി ഹസൻ എന്ന് വിലയിരുത്തി)
കുടുംബ മഹിമയിലോ പാരമ്പര്യത്തിലോ അഭിമാനം കൊള്ളുന്നത് അജ്ഞതയുടെയും വിവരക്കേടിന്റെയും അടയാളമാണ്. മനുഷ്യരെല്ലാം ഒരേ പിതാവിന്റെ മക്കളാണെന്നിരിക്കെ, സ്വഭാവവും തഖ്‌വയുമല്ലാതെ അവർക്കിടയിൽ ഔന്നത്യം കൽപ്പിക്കാൻ മറ്റൊരു പരിഗണനയുമില്ല. അധർമ്മവും അഹങ്കാരവും കൊണ്ടുനടക്കുന്നവൻ എത്ര കുടുംബപ്പേരുള്ളവനാണെങ്കിലും അല്ലാഹുവിങ്കൽ ഒരു വണ്ടിനേക്കാൾ നിസ്സാരനാണ്; എന്നാൽ സൽസ്വഭാവവും തഖ്‌വയും പുലർത്തുന്ന അടിമ -അവൻ എത്ര ദരിദ്രനോ ഭംഗിയില്ലാത്തവനോ ആണെങ്കിലും- അല്ലാഹുവിങ്കൽ ഏറ്റവും ആദരണീയനുമാണ്.
ചുരുക്കത്തിൽ, ഇസ്‌ലാം വെറുമൊരു ബാഹ്യവേഷം കെട്ടിയാടാൻ കൽപ്പിക്കുകയല്ല ചെയ്യുന്നത്; മറിച്ച് അത് ഹൃദയത്തിൽ രൂപപ്പെടുകയും വാക്കുകളിലൂടെയും പെരുമാറ്റങ്ങളിലൂടെയും പ്രകടമാവുകയും ചെയ്യുന്ന മഹനീയമായ സൽസ്വഭാവമാണ്. ഈ ആന്തരിക സൗന്ദര്യത്തെ പരിപോഷിപ്പിക്കലാണ് ഒരു മുസ്‌ലിമിന്റെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും മഹത്തായ തസ്‌കിയത്തും ആത്മസംസ്കരണവും.