ഇസ്‌ലാമിൽ തൗഹീദ് എന്ന വിഷയത്തിനുള്ള മഹത്വവും പ്രാധാന്യവും, തൗഹീദിന്റെ ഉദ്ദേശവും അർത്ഥവും, തൗഹീദിന്റെ ഇനങ്ങളും കഴിഞ്ഞ കുറിപ്പുകളിൽ പഠിക്കുകയുണ്ടായി. തന്റെ ജീവിതത്തിൽ തൗഹീദ് പുലർന്നു കാണണമെന്ന് ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ ഏറ്റവും പ്രാധാന്യമുള്ള ഈ വിഷയം ഗൗരവത്തോടെ പഠിക്കുകയും, അങ്ങേയറ്റം പ്രാധാന്യത്തോടെ പ്രാവർത്തികമാക്കുകയും വേണം.

അതായത്, ഓരോ മുസ്‌ലിമും പഠിക്കേണ്ട തൗഹീദും, പ്രവർത്തിക്കേണ്ട തൗഹീദുമുണ്ട്.

പഠിക്കേണ്ട തൗഹീദ്

ഏതൊരു കാര്യവും പ്രവർത്തിക്കുന്നതിന് മുൻപ് അതിനെ കുറിച്ചുള്ള അറിവ് നേടുകയാണല്ലോ വേണ്ടത്? തൗഹീദിന്റെ കാര്യവും വ്യത്യസ്തമല്ല. തൗഹീദ് പഠിക്കുന്നതിന് ഏറ്റവും വലിയ ശ്രദ്ധ നൽകേണ്ടതുണ്ട്. നബി -ﷺ- യും സ്വഹാബത്തും ഈ വിഷയത്തിന് അങ്ങേയറ്റം മുൻഗണന നൽകിയവരായിരുന്നു.

പതിമൂന്ന് വർഷക്കാലം തൗഹീദിലേക്കും ലാ ഇലാഹ ഇല്ലല്ലാഹ് എന്ന ശഹാദത് കലിമയിലേക്കും നിരന്തരം ക്ഷണിക്കുകയും, അതിന്റെ പേരിൽ നാട്ടിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെടുകയും, മദീനയിലേക്ക് പാലായനം നടത്തുകയും ചെയ്ത ശേഷം വിശുദ്ധ ഖുർആനിൽ സൂറ. മുഹമ്മദിൽ അല്ലാഹു നബി -ﷺ- യോട് കല്‍പ്പിച്ചത് നോക്കൂ.

فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا إِلَـٰهَ إِلَّا اللَّـهُ

“അല്ലാഹു അല്ലാതെ ആരാധനക്ക് അർഹനായി ഒരാളുമില്ലെന്ന് (ലാ ഇലാഹ ഇല്ലല്ലാഹ്) താങ്കൾ അറിയുക.” (മുഹമ്മദ്: 19)

നോക്കൂ! തൗഹീദിന്റെ പേരിൽ നാടും കുടുംബവും വെടിഞ്ഞ ഒരു സമൂഹത്തോടാണ് -അവരുടെ നേതാവിനോടാണ്- നിങ്ങൾ ‘അല്ലാഹുവല്ലാതെ ആരാധനക്ക് അർഹനായി മറ്റാരുമില്ല എന്ന് പഠിക്കണം’ എന്ന കൽപ്പന വരുന്നത്! എങ്കിൽ അവർക്ക് ശേഷമുള്ളവർ എത്ര മാത്രം തൗഹീദീ പഠനത്തിൽ ശ്രദ്ധ പതിപ്പിക്കണമെന്ന് ചിന്തിച്ചു നോക്കൂ!

തൗഹീദിനെ കുറിച്ചുള്ള പഠനം നിലകൊള്ളുന്നത് രണ്ട് അടിസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് മേലാണ്.

ഒന്ന്: തൗഹീദിന്റെ പൂർത്തീകരണത്തിന് ആവശ്യമായ പഠനം.

അല്ലാഹുവിന്റെ ഏകത്വം അംഗീകരിക്കുക എന്നത് ഇസ്‌ലാമിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട വിഷയമാണ്. ദീനിലെ ഏറ്റവും വിശാലമായ വിഷയവും ഇത് തന്നെ. തൗഹീദ് എന്ന വിഷയത്തിന് കീഴിൽ -ഒരു നിലക്ക് നോക്കിയാൽ- ദീനിലെ എല്ലാ വിഷയങ്ങളും ഉൾപ്പെടും. കാരണം അല്ലാഹുവിന്റെ ഏകത്വം ഉൾക്കൊള്ളാത്തതായി ദീനിൽ ഒരു പ്രവർത്തനവുമില്ല. കാരണം ഇസ്‌ലാം ദീൻ മുഴുവൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ തൗഹീദ് തന്നെയാണ്.

എന്നാൽ (1) ലാ ഇലാഹ ഇല്ലല്ലാഹ് എന്ന ശഹാദത് കലിമ പഠിക്കുക, (2) അല്ലാഹുവിനെ അവന്റെ നാമഗുണവിശേഷണങ്ങളിലൂടെ അറിയുക, (3) അല്ലാഹുവിലുള്ള വിശ്വാസം ഊട്ടിയുറപ്പിക്കുന്നതിനും അവനുള്ള ആരാധനകൾ നിഷ്കളങ്കമാക്കുന്നതിനും വേണ്ട കാര്യങ്ങൾ പഠിക്കുക, (4) അല്ലാഹുവിനെ ഏകനാക്കേണ്ട ഇബാദതുകൾ ഏതെല്ലാമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുക; ഇവയെല്ലാം അതിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട വിഷയങ്ങളാകുന്നു. ഇവയോരോന്നും ഏറെ വിശദീകരിക്കേണ്ടതാണെങ്കിലും ഒരു ചുരുക്ക വിവരണം താഴെ പറയാം.

ഒന്നാമത്തെ കാര്യം ലാ ഇലാഹ ഇല്ലല്ലാഹ് എന്ന സാക്ഷ്യവചനമാണ്. ലാ ഇലാഹ ഇല്ലല്ലാഹ് ഒരാൾ പഠിച്ചറിയുകയും ഉൾക്കൊള്ളുകയും ചെയ്താൽ അവൻ സ്വർഗത്തിൽ പോകുമെന്ന് നബി -ﷺ- ഉറപ്പു നൽകിയിട്ടുണ്ട്.

عَنْ عُثْمَانَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ -ﷺ-: «مَنْ مَاتَ وَهُوَ يَعْلَمُ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ، دَخَلَ الْجَنَّةَ»

ഉഥ്മാൻ -رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ- നിവേദനം: നബി -ﷺ- പറഞ്ഞു: “‘ലാ ഇലാഹ ഇല്ലല്ലാഹ്’ എന്നതിനെ കുറിച്ച് അറിഞ്ഞു കൊണ്ടാണ് ആരെങ്കിലും മരിക്കുന്നതെങ്കിൽ അവൻ സ്വർഗത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതാണ്.” (മുസ്‌ലിം: 43)

‘ലാ ഇലാഹ ഇല്ലല്ലാഹ്’ എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥവും ആശയവും, അത് നിലകൊള്ളുന്ന അടിസ്ഥാന സ്തംഭങ്ങളും (റുക്നുകൾ), അല്ലാഹുവിങ്കൽ ഈ കലിമത് സ്വീകരിക്കപ്പെടാൻ വേണ്ട നിബന്ധനകളുമെല്ലാം (ശർത്വുകൾ) മനസ്സിലാക്കുന്നത് ലാ ഇലാഹ ഇല്ലല്ലാഹ് പഠിക്കുന്നതിൽ ഉൾപ്പെടും. അതോടൊപ്പം ഈ വാക്കിന്റെ ശ്രേഷ്ഠതകളും മഹത്വവും, ഇഹ-പരലോകങ്ങളിൽ അത് മൂലം ലഭിക്കുന്ന നേട്ടങ്ങളും ഒരാൾക്ക് പഠിക്കാം.

അല്ലാഹുവിനെ അവന്റെ നാമങ്ങളിലൂടെയും ഗുണവിശേഷണങ്ങളിലൂടെയും അറിയുക എന്നതാണ് രണ്ടാമത്തെ കാര്യം. അല്ലാഹു ആരാണെന്ന് അറിയാതെ അവനെ ഏകനാക്കാനോ, അവനെ ആരാധിക്കാനോ ഒരാൾക്കും സാധിക്കുകയില്ല. അവനെ കുറിച്ച് അറിയുക എന്നതാകട്ടെ, സ്വർഗപ്രവേശനം വാഗ്ദാനം ചെയ്യപ്പെട്ട മഹത്തായ കർമ്മവുമാണ്.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ -ﷺ- قَالَ: «إِنَّ لِلَّهِ تِسْعَةً وَتِسْعِينَ اسْمًا مِائَةً إِلَّا وَاحِدًا، مَنْ أَحْصَاهَا دَخَلَ الجَنَّةَ»

അബൂ ഹുറൈറ -رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ- നിവേദനം: നബി -ﷺ- പറഞ്ഞു: “തീർച്ചയായും അല്ലാഹുവിന് 99 നാമങ്ങളുണ്ട്; നൂറിൽ നിന്ന് ഒന്ന് ഒഴികെ. അവ ആരെങ്കിലും ‘ഇഹ്സ്വാഅ്’ നടത്തിയാൽ അവൻ സ്വർഗത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.” (ബുഖാരി: 2736, മുസ്‌ലിം: 2677)

ഹദീഥിൽ വന്ന ‘ഇഹ്സ്വാഅ്’ എന്ന പദം പഠനത്തിന്റെ മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളെ അറിയിക്കുന്നു.

ഒന്ന്: അല്ലാഹുവിന്റെ നാമങ്ങൾ മനപാഠമാക്കുക.

രണ്ട്: അവയുടെ ആശയം മനസ്സിലാക്കുക.

മൂന്ന്: ആ നാമങ്ങൾ മുഖേന അല്ലാഹുവിനെ വിളിച്ചു പ്രാർത്ഥിക്കുകയും, അവയുടെ ആശയം ജീവിതത്തിൽ സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്ന രൂപത്തിൽ അല്ലാഹുവിനെ ആരാധിക്കുകയും ചെയ്യുക.

ഈ പറഞ്ഞതെല്ലാം ഗൗരവമുള്ള പഠനം ആവശ്യമായ തൗഹീദിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്.

അല്ലാഹുവിന്റെ വിശേഷണങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുന്നതും തൗഹീദിൽ ഉൾപ്പെടും എന്ന് നാം പറഞ്ഞു. അവന്റെ വിശേഷഗുണങ്ങൾ അറിയുക എന്നത് പ്രപഞ്ചസൃഷ്ടിപ്പിന് പിന്നിലെ കാരണങ്ങളിൽ ഒന്നായി അല്ലാഹു എണ്ണിയിട്ടുണ്ട്.

اللَّـهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ يَتَنَزَّلُ الْأَمْرُ بَيْنَهُنَّ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّـهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ وَأَنَّ اللَّـهَ قَدْ أَحَاطَ بِكُلِّ شَيْءٍ عِلْمًا ﴿١٢﴾

“അല്ലാഹുവാകുന്നു ഏഴ് ആകാശങ്ങളും ഭൂമിയില്‍ നിന്ന് അവയ്ക്ക് തുല്യമായതും സൃഷ്ടിച്ചവന്‍. അവയ്ക്കിടയില്‍ (അവന്റെ) കല്‍പന ഇറങ്ങുന്നു. അല്ലാഹു ഏത് കാര്യത്തിനും കഴിവുള്ളവനാകുന്നു എന്നും ഏതു വസ്തുവെയും ചൂഴ്ന്ന് അറിയുന്നവനായിരിക്കുന്നു എന്നും നിങ്ങള്‍ അറിയുന്നതിന് വേണ്ടി.” (ത്വലാഖ്: 12)

അല്ലാഹു എല്ലാത്തിനും കഴിവുള്ളവനാണെന്നും, അവൻ എല്ലാം അറിയുന്നവനാണെന്നും നിങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുന്നതിന് വേണ്ടിയാണ് ആകാശഭൂമികളെ മുഴുവൻ അല്ലാഹു സൃഷ്ടിച്ചതെന്ന് ഈ ആയത്തിൽ അവൻ നമ്മെ അറിയിക്കുന്നു. ഇതു പോലെ അവന്റെ കാരുണ്യത്തിന്റെയും, മഹത്വത്തിന്റെയും, പ്രതാപത്തിന്റെയും വിശേഷണങ്ങൾ പഠിച്ചു മനസ്സിലാക്കണം. പ്രസ്തുത പഠനം തൗഹീദിന്റെ ഭാഗമാണെന്നതിൽ സംശയമില്ല.

അല്ലാഹുവിനെ കുറിച്ച് ഓരോ മുസ്‌ലിമും നേടുന്ന ഈ അറിവാണ് അവനെ യഥാരൂപത്തിൽ ഭയപ്പെടാനും, രഹസ്യത്തിലും പരസ്യത്തിലും അല്ലാഹുവിനെ സൂക്ഷിക്കാനുമുള്ള യഥാർത്ഥ പ്രേരണ.

عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ -ﷺ- إِذَا أَمَرَهُمْ، أَمَرَهُمْ مِنَ الأَعْمَالِ بِمَا يُطِيقُونَ، قَالُوا: إِنَّا لَسْنَا كَهَيْئَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ، فَيَغْضَبُ حَتَّى يُعْرَفَ الغَضَبُ فِي وَجْهِهِ، ثُمَّ يَقُولُ: «إِنَّ أَتْقَاكُمْ وَأَعْلَمَكُمْ بِاللَّهِ أَنَا»

ആഇശ -رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا- നിവേദനം: നബി -ﷺ- സ്വഹാബികളോട് കൽപ്പിക്കുകയാണെങ്കിൽ അവർക്ക് സാധ്യമാകുന്ന തരത്തിലുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങളേ കൽപ്പിക്കാറുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. അപ്പോൾ (ചിലർ) പറഞ്ഞു: അല്ലാഹുവിന്റെ റസൂലേ! ഞങ്ങൾ അങ്ങയെ പോലെയല്ല. അല്ലാഹു താങ്കളുടെ കഴിഞ്ഞു പോയ തെറ്റുകളും, വരാനിരിക്കുന്ന തെറ്റുകളും പൊറുത്തു നൽകിയിരിക്കുന്നു. (ഇത് കേട്ടാൽ) നബി -ﷺ- ശക്തമായി -അവിടുത്തെ മുഖത്ത് ദേഷ്യം പ്രകടമാകുന്ന തരത്തിൽ- കോപിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു. അവിടുന്ന് പറയും: “നിങ്ങളിൽ അല്ലാഹുവിനെ ഏറ്റവും സൂക്ഷിക്കുന്നതും, അവനെ കുറിച്ച് ഏറ്റവും അറിവുള്ളതും എനിക്കാണ്.” (ബുഖാരി: 20)

നബി -ﷺ- ഈ ഹദീഥിൽ അല്ലാഹുവിനെ സൂക്ഷിക്കുന്നതും അവനെ കുറിച്ചുള്ള അറിവും ഒരുമിച്ചു പറഞ്ഞതു നോക്കൂ. അവ രണ്ടും പരസ്പരപൂരകങ്ങളാണ് എന്ന വ്യക്തമായ സൂചന അതിലുണ്ട്. അല്ലാഹുവിനെ കുറിച്ചുള്ള ഒരാളുടെ അറിവും ബോധ്യവും വർദ്ധിക്കുന്നതിന് അനുസരിച്ച് അല്ലാഹുവിനോടുള്ള അവന്റെ ഭയഭക്തിയും സൂക്ഷ്മതയും വർദ്ധിക്കുന്നതാണ്.

ഈമാനും ഇഖ്ലാസും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന കാര്യങ്ങൾ പഠിക്കുക എന്നതാണ് മൂന്നാമത്തെ വിഷയം. അല്ലാഹുവിനുള്ള ആരാധന നിഷ്കളങ്കമായി തീരുവാൻ സഹായിക്കുന്ന അനേകം അറിവുകൾ നബി -ﷺ- പഠിപ്പിച്ചു തന്നിട്ടുണ്ട്. അല്ലാഹു എന്നെ കാണുന്നുണ്ടെന്നും, അവൻ എന്നെ സദാസമയവും നിരീക്ഷിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്നുണ്ടെന്നുമുള്ള ചിന്ത അതിൽ പെട്ടതാണ്. ഇതു പോലെ, ഈമാൻ വർദ്ധിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന അനേകം വഴികളുമുണ്ട്. ഖുർആൻ പാരായണവും, അല്ലാഹുവിന്റെ പ്രപഞ്ചത്തിൽ അവൻ ഒരുക്കി വെച്ചിട്ടുള്ള ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളെ കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുക എന്നതുമെല്ലാം അവയിൽ ചിലതാണ്.

അല്ലാഹുവിന് ചെയ്യേണ്ട ഇബാദതുകളെ കുറിച്ചുള്ള പഠനമാണ് നാലാമത് പറഞ്ഞത്. ഇബാദതുകൾ വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിലുണ്ട്. അവയെ കുറിച്ചെല്ലാം സാമാന്യധാരണ ഓരോ മുസ്‌ലിമിനും ഉണ്ടായിരിക്കണം. കാരണം ഒരു കാര്യം ഇബാദതാണ് എന്ന വിവരം ഒരാൾക്കില്ലെങ്കിൽ അവൻ -ബോധപൂർവ്വമല്ലെങ്കിലും- അല്ലാഹുവിന് മാത്രം അവകാശപ്പെട്ട ഒരു കാര്യം അവനല്ലാത്തവർക്ക് സമർപ്പിക്കാൻ കാരണമായേക്കാം. ഹൃദയം കൊണ്ടുള്ള ഇബാദതുകളും, ശരീരാവയവങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള ആരാധനകളുമുണ്ട്.

അല്ലാഹുവിനെ മാത്രം അങ്ങേയറ്റം ഭയക്കലും, അവനിൽ മാത്രം അങ്ങേയറ്റത്തെ പ്രതീക്ഷ വെക്കലും, മഹബ്ബഃ (അല്ലാഹുവിനെ ഏറ്റവുമധികം സ്നേഹിക്കൽ), തവക്കുൽ (അല്ലാഹുവിനെ മാത്രം ഭരമേൽപ്പിക്കൽ), തൗബ (അല്ലാഹുവിനോട് പൊറുക്കലിനെ ചോദിക്കൽ) എന്നിവയുമെല്ലാം ഹൃദയത്തിലെ ഇബാദതുകൾക്ക് ഉദാഹരണം.

അതോടൊപ്പം പ്രാർത്ഥന (ദുആ), ഇസ്തിഗാഥ (സഹായതേട്ടം), ബലികർമ്മം, നേർച്ച പോലെ ബാഹ്യമായ ഇബാദതുകളെ കുറിച്ചും പഠിക്കണം. ഇവയെല്ലാം അല്ലാഹുവിന് മാത്രം സമർപ്പിക്കേണ്ടവയാണ്. ഇതിൽ പലതും -അറിവില്ലാതെ- ജനങ്ങളിൽ പലരും അല്ലാഹുവല്ലാത്തവർക്ക് സമർപ്പിക്കുകയും, അങ്ങനെ ശിർകിൽ അകപ്പെട്ടു പോവുകയും ചെയ്യുന്നു എന്ന് കൂടി മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ ഇത്തരം വിഷയങ്ങളെ കുറിച്ച് പഠിക്കുക എന്നതിന്റെ പ്രാധാന്യം എത്ര മാത്രമാണെന്ന് ബോധ്യപ്പെടും.

രണ്ട്: തൗഹീദിന് വിരുദ്ധമാകുന്ന കാര്യങ്ങളെ കുറിച്ചുള്ള പഠനം.

തൗഹീദിനെ കുറിച്ചുള്ള പഠനത്തിന്റെ ഭാഗം തന്നെയാണ് തൗഹീദിന് വിരുദ്ധമാകുന്ന കാര്യങ്ങളെ കുറിച്ചുള്ള പഠനവും. തൗഹീദാകുന്ന നന്മയുടെ വിരുദ്ധദിശയിൽ നിൽക്കുന്ന ശിർകെന്ന തിന്മയെ കുറിച്ച് അറിഞ്ഞില്ലെങ്കിൽ അതിൽ വീണുപോകാൻ വളരെ സാധ്യതയുണ്ട്. ശിർകിനെ കുറിച്ചും, എപ്പോഴാണ് ശിർക് സംഭവിക്കുക എന്നും, ശിർകിലേക്ക് നയിക്കുന്ന വഴികൾ ഏതെല്ലാമാണെന്നും പഠിക്കുന്നത് ഈ പറഞ്ഞതിൽ ഉൾപ്പെടും.

ശിർകിനെ കുറിച്ചുള്ള പഠനത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം ബോധ്യപ്പെടാൻ വിശുദ്ധ ഖുർആനിന്റെ പൊതുരീതി പരിശോധിച്ചാൽ മതിയാകും. എത്രയോ ആയത്തുകളിൽ എന്താണ് ശിർക് എന്ന് അല്ലാഹു വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. ശിർകിന്റെ അപകടങ്ങളും, ശിർക് ചെയ്തവരുടെ ന്യായവാദങ്ങൾക്കുള്ള മറുപടികളും, വ്യത്യസ്ത കാലഘട്ടങ്ങളിലെ മുശ്‌രിക്കുകളുടെ ചരിത്രവും, അവർക്ക് ലഭിക്കാനിരിക്കുന്ന നരകശിക്ഷയെ കുറിച്ചുമെല്ലാം അല്ലാഹു ഖുർആനിൽ പലയിടത്തായി വിശദീകരിച്ചത് കാണാം. മറ്റൊരു തിന്മയെ കുറിച്ചും -വ്യഭിചാരത്തെയോ മോഷണത്തെയോ കൊലപാതകത്തെയോ കുറിച്ചൊന്നും തന്നെ- ഈ രൂപത്തിൽ അല്ലാഹു ഖുർആനിൽ വിശദീകരിച്ചതായി കാണാൻ കഴിയില്ല.

എന്താണ് ശിർക് എന്ന് ആദ്യം പഠിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ശിർകിലേക്ക് എത്തിക്കുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങളും വിശ്വാസങ്ങളും, ശിർകിന്റെ വകഭേദങ്ങളായ ലോകമാന്യവും (രിയാഅ്) പ്രശസ്തിയോടുള്ള ആഗ്രഹവും അതിലേക്ക് എത്തിക്കുന്ന വഴികളും മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്. വാക്കിലും പ്രവൃത്തിയിലും സംഭവിക്കുന്ന ശിർകിന്റെ രൂപങ്ങളും അറിയണം. നബി -ﷺ- യുടെ കാലത്തും, അവിടുത്തേക്ക് മുൻപും മുശ്രിക്കുകൾ പറഞ്ഞിരുന്ന ന്യായവാദങ്ങളും അവർക്ക് അല്ലാഹുവിനെ കുറിച്ചുണ്ടായിരുന്ന വിശ്വാസവും പഠിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ശിർകിനോട് ചേർന്നു നിൽക്കുന്ന വിഷയങ്ങളായ കുഫ്റും, അതിന്റെ ഇനങ്ങളും, നിഫാഖും (കപടവിശ്വാസം), നിഷേധവും (ഇൽഹാദും) ബന്ധമുള്ള മറ്റു ചില വിഷയങ്ങളാണ്.

قَالَ عُمَرُ بْنُ الخَطَّابِ: إِنَّمَا تُنْقَضُ عُرَى الإِسْلَامِ عُرْوَةً عُرْوَةً إِذَا نَشَأَ فِي الإِسْلَامِ مَنْ لَا يَعْرِفُ الجَاهِلِيَّةَ.

ഉമർ -رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ- പറഞ്ഞു: “ജാഹിലിയ്യത് (ഇസ്‌ലാമിന് മുൻപുള്ള പിഴച്ച കാലഘട്ടം) എന്താണെന്ന് അറിയാത്ത ഒരു സമൂഹം വളർന്നു വന്നാലാണ് ഇസ്‌ലാമിന്റെ കണ്ണികൾ ഓരോന്നോരോന്നായി അഴിഞ്ഞു പോവുക.”

എത്രയോ പേർ വ്യഭിചാരവും കൊലപാതകവും മോഷണവുമെല്ലാം വൻപാപങ്ങളായി മനസ്സിലാക്കുകയും, അതിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; എന്നാൽ ശിർകിനെ കുറിച്ചുള്ള അറിവില്ലായ്മ കാരണത്താൽ ഇസ്‌ലാമിൽ നിന്ന് പുറത്തു പോകുന്ന പല പ്രവർത്തനങ്ങളും -ദീനിൽ പെട്ടതാണെന്ന ധാരണയിൽ- വളരെ താൽപര്യത്തോടെയും ആഗ്രഹത്തോടെയും ചെയ്യുന്നത് കാണാം. അവർക്ക് സംഭവിച്ചിരിക്കുന്ന ഗുരുതരമായ പിഴവിന്റെ കാരണമാണ് ഉമർ -رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ- വിന്റെ വാക്കിൽ നാം കണ്ടത്.

തൗഹീദ് പഠിക്കുക എന്നത് എത്ര മാത്രം വിശാലമായ വിശയമാണെന്ന് ബോധ്യപ്പെടുന്നതിനും, അത് പഠിക്കുന്നതിനായി തയ്യാറെടുപ്പോടെയും അതിയായ താല്പര്യത്തോടെയും മുഅ്മിനീങ്ങൾ ഒരുങ്ങുന്നതിനും വേണ്ടിയാണ് ഇത്രയും പറഞ്ഞത്. ഇവിടെ പരാമർശിക്കപ്പെട്ട ഓരോ വിഷയങ്ങളും പഠിക്കാൻ അല്ലാഹു നമുക്ക് തൗഫീഖ് നൽകുമാറാകട്ടെ. (ആമീൻ).

പ്രവർത്തിക്കേണ്ട തൗഹീദ്

തൗഹീദ് പഠിക്കേണ്ടതിന്റെ പ്രാധാന്യവും, തൗഹീദീ പഠനത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട വിഷയങ്ങളുമാണ് കഴിഞ്ഞ കുറിപ്പിൽ വിശദീകരിച്ചത്. പഠിച്ചറിയുന്ന തൗഹീദ് പ്രാവർത്തികമാക്കുക എന്നത് അടുത്ത ഘട്ടമാണ്. പഠിച്ചത് പ്രവർത്തിച്ചില്ലെങ്കിൽ അത് കൊണ്ട് യാതൊരു ഉപകാരവും പരലോകത്ത് ഉണ്ടാകുന്നതല്ല.

തൗഹീദ് പ്രാവർത്തികമാക്കുക എന്നതിനെ മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളായി തിരിക്കാം.

ഒന്ന്: തൗഹീദിന്റെ അടിത്തറ പൂർത്തീകരിക്കുക.

അല്ലാഹുവിനെ മാത്രം ആരാധിക്കുകയും അവന് പുറമെയുള്ളവരെ ആരാധിക്കുന്നത് പൂർണ്ണമായും ഉപേക്ഷിക്കുക എന്നതാണ് തൗഹീദിന്റെ അടിത്തറ എന്നത് കൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. ഇസ്‌ലാമിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്ന ഏതൊരു വ്യക്തിയും ഒന്നാമതായി ഈ അടിത്തറ അംഗീകരിച്ചും പാലിച്ചും കൊണ്ടാണ് ഈ ദീനിനെ പുൽകുന്നത്.

وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَّسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ ۖ

“തീര്‍ച്ചയായും ഓരോ സമുദായത്തിലും നാം റസൂലിനെ നിയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്‌. നിങ്ങള്‍ അല്ലാഹുവെ ഇബാദത് ചെയ്യുകയും, ത്വാഗൂതുകളെ വെടിയുകയും ചെയ്യണം എന്ന് (പ്രബോധനം ചെയ്യുന്നതിന് വേണ്ടി.)” (നഹ്ല്‍: 36)

രണ്ട് കാര്യങ്ങളുമായാണ് അല്ലാഹു നബിമാരെ നിയോഗിച്ചത് എന്ന് ഈ ആയത്ത് അറിയിക്കുന്നു. ഒന്ന്: അല്ലാഹുവിനെ മാത്രം ആരാധിക്കുക. രണ്ട്: അല്ലാഹുവിന് പുറമെ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നവയെ ഉപേക്ഷിക്കുക. ഈ രണ്ട് അടിസ്ഥാനങ്ങൾ തന്നെയാണ് തൗഹീദിന്റെ അടിത്തറ എന്നത് കൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്.

ദീനിന്റെ പരപ്രധാനമായ അടിസ്ഥാനമാണിത്. ഇക്കാര്യത്തിൽ സംഭവിക്കുന്ന അബദ്ധം ദീനിൽ ഒരാളെ ബാധിക്കാവുന്ന ഏറ്റവും ഗുരുതരമായ പിഴവാണ്. അല്ലാഹുവിനെ ആരാധിക്കുന്നത് ആരെങ്കിലും ഉപേക്ഷിക്കുകയോ, അല്ലാഹുവല്ലാത്തവർക്ക് ആരാധന നൽകുന്നത് അനുവദനീയമാണെന്ന് വിശ്വസിക്കുകയോ, അവന് പുറമെയുള്ളവർക്ക് ആരാധനകളിൽ ഏതെങ്കിലും ചിലത് സമർപ്പിക്കുകയോ ചെയ്താൽ അതോടെ അയാൾ ഇസ്‌ലാമിൽ നിന്ന് പുറത്തു പോയിരിക്കുന്നു.

തൗഹീദിന്റെ ഈ അടിസ്ഥാനം പൂർത്തീകരിച്ചവർക്കുള്ള പ്രതിഫലം മഹത്തരമാണ്. അവർ ഒരിക്കലും നരകത്തിൽ ശാശ്വതരാകില്ല എന്നതാണത്. തൗഹീദിന്റെ ഈ അടിത്തറയെ നശിപ്പിക്കുന്ന ശിർകോ (ബഹുദൈവാരാധന) കുഫ്‌റോ (നിഷേധം) പോലുള്ളതിൽ താഴെയുള്ള തിന്മകൾ അവർ ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ ഒന്നല്ലെങ്കിൽ അല്ലാഹു അവർക്ക് പൊറുത്തു നൽകിയേക്കാം -റഹ്മാനായ റബ്ബ് അവന്റെ കാരുണ്യം നമുക്ക് മേൽ വർഷിക്കട്ടെ-. അല്ലെങ്കിൽ അവരെ നിശ്ചിത കാലാവധി വരെ നരകത്തിൽ ശിക്ഷിച്ചതിന് ശേഷം പിന്നീട് അവന്റെ കാരുണ്യത്താൽ സ്വർഗത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കുന്നതാണ്. -അല്ലാഹു നാമേവരെയും നരകത്തിൽ നിന്ന് കാത്തുരക്ഷിക്കട്ടെ-.

عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ -ﷺ- قَالَ: «يَخْرُجُ مِنَ النَّارِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَفِي قَلْبِهِ وَزْنُ شَعِيرَةٍ مِنْ خَيْرٍ، وَيَخْرُجُ مِنَ النَّارِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَفِي قَلْبِهِ وَزْنُ بُرَّةٍ مِنْ خَيْرٍ، وَيَخْرُجُ مِنَ النَّارِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَفِي قَلْبِهِ وَزْنُ ذَرَّةٍ مِنْ خَيْرٍ»

അനസ് -رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ- നിവേദനം: നബി -ﷺ- പറഞ്ഞു: “ലാ ഇലാഹ ഇല്ലല്ലാഹ് എന്ന് പറഞ്ഞവർ നരകത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തു വരുന്നതാണ്; അവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഒരു ഗോതമ്പ് മണിയോളം നന്മയെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിൽ. ലാ ഇലാഹ ഇല്ലല്ലാഹ് എന്ന് പറഞ്ഞവർ നരകത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തു വരുന്നതാണ്; അവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഒരു ചോളമണിയോളം നന്മയുണ്ടെങ്കിൽ. ലാ ഇലാഹ ഇല്ലല്ലാഹ് എന്ന് പറഞ്ഞവർ നരകത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തു വരുന്നതാണ്; അവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഒരു ചെറിയ ഉറുമ്പിനോളം നന്മയുണ്ടെങ്കിൽ.” (ബുഖാരി: 44, മുസ്‌ലിം: 193)

തൗഹീദിന്റെ അടിത്തറയെ കുറിച്ചാണ് ഈ ഹദീഥിൽ പരാമർശിച്ചിരിക്കുന്നത് എന്നതിൽ സംശയമില്ല. ശിർക് ചെയ്തവർ നരകത്തിൽ ശാശ്വതരാണെന്ന് ഖുർആനിൽ വ്യക്തമായി വന്നിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ശിർകിൽ താഴെയുള്ള തിന്മ ചെയ്തവർ -തൗഹീദിന്റെ അടിസ്ഥാനം അവർ പൂർത്തീകരിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ- അവർ നരകത്തിൽ പ്രവേശിച്ചാലും -എന്നെങ്കിലുമൊരിക്കൽ- സ്വർഗത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതാണ് എന്ന് ഈ ഹദീഥ് ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു.

തൗഹീദിന്റെ ഈ അടിത്തറ ശരിയായാൽ അതോടെ അവസാനിക്കുന്നില്ല തൗഹീദുമായുള്ള ബന്ധം. മറിച്ച് ഈ ഘട്ടം പൂർത്തീകരിച്ച ശേഷം തൗഹീദിനെ വളർത്തുകയും പരിപോശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്. ഒരു വടവൃക്ഷം അതിന്റെ വേരിൽ നിന്ന് വളർന്നുയർന്നതു പോലെ, തൗഹീദ് അതിന്റെ ശാഖകളും ഫലങ്ങളുമായി ഉയർന്നു നിൽക്കണം. അതാണ് തൗഹീദിന്റെ പ്രാവർത്തികരൂപം മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളാണെന്ന് തുടക്കത്തിൽ നാം പറഞ്ഞു വെച്ചത്.

രണ്ട്: നിർബന്ധമായ തൗഹീദ് പൂർത്തീകരിക്കുക.

അല്ലാഹു നിർബന്ധമാക്കിയ കൽപ്പനകൾ പ്രവർത്തിക്കുകയും, അവൻ നിഷിദ്ധമാക്കിയ (ഹറാമായ) കാര്യങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ് നിർബന്ധമായ തൗഹീദ് (التَّوْحِيدُ الوَاجِبُ) എന്നതിന്റെ ഉദ്ദേശം.

അഞ്ചു നേരത്തെ നിസ്കാരവും സകാത്തും റമദാനിലെ നോമ്പുമെല്ലാം നിർബന്ധമായ കൽപ്പനകളിൽ പെട്ടതാണ്; അവയെല്ലാം അല്ലാഹു കൽപ്പിച്ചതു പോലെ പ്രാവർത്തികമാക്കുക. നിഷിദ്ധമാക്കിയ (ഹറാമായ) കാര്യങ്ങളിൽ പെട്ടതാണ് വ്യഭിചാരവും കൊലപാതകവും മോഷണവും പരദൂഷണവും പോലുള്ള തിന്മകൾ. അവ പൂർണ്ണമായും ഉപേക്ഷിക്കുക. ഇതോടെ നിർബന്ധമായ തൗഹീദ് പൂർത്തിയായിരിക്കുന്നു.

തൗഹീദിന്റെ ഈ ഘട്ടം നിറവേറ്റിയവർക്കുള്ള പ്രതിഫലം അതിമഹത്തരമായ സ്വർഗമാണ്. അയാൾ ഒരിക്കലും നരകത്തിൽ പ്രവേശിക്കപ്പെടുകയില്ല. നരകത്തിൽ കടക്കേണ്ടി വരില്ല എന്ന നിർഭയത്വം അന്ത്യനാളിൽ അല്ലാഹു അയാൾക്ക് നൽകുന്നതാണ്.

عَنْ طَلْحَةَ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ -ﷺ- مِنْ أَهْلِ نَجْدٍ ثَائِرَ الرَّأْسِ، يُسْمَعُ دَوِيُّ صَوْتِهِ وَلاَ يُفْقَهُ مَا يَقُولُ، حَتَّى دَنَا، فَإِذَا هُوَ يَسْأَلُ عَنِ الإِسْلاَمِ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ -ﷺ-: «خَمْسُ صَلَوَاتٍ فِي اليَوْمِ وَاللَّيْلَةِ» فَقَالَ: هَلْ عَلَيَّ غَيْرُهَا؟ قَالَ: «لاَ، إِلَّا أَنْ تَطَوَّعَ» قَالَ رَسُولُ اللَّهِ -ﷺ-: «وَصِيَامُ رَمَضَانَ» قَالَ: هَلْ عَلَيَّ غَيْرُهُ؟ قَالَ: «لاَ، إِلَّا أَنْ تَطَوَّعَ» قَالَ: وَذَكَرَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ -ﷺ- الزَّكَاةَ، قَالَ: هَلْ عَلَيَّ غَيْرُهَا؟ قَالَ: «لاَ، إِلَّا أَنْ تَطَوَّعَ» قَالَ: فَأَدْبَرَ الرَّجُلُ وَهُوَ يَقُولُ: وَاللَّهِ لاَ أَزِيدُ عَلَى هَذَا وَلاَ أَنْقُصُ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ -ﷺ-: «أَفْلَحَ إِنْ صَدَقَ»

ഒരിക്കൽ നബി -ﷺ- യുടെ അരികിൽ ഒരു മനുഷ്യൻ വന്നു. ഇസ്‌ലാമിനെ കുറിച്ച് അയാൾ ചോദിച്ചറിഞ്ഞു. നിർബന്ധ നിസ്കാരവും സകാത്തും നോമ്പുമെല്ലാം നബി -ﷺ- അയാൾക്ക് പറഞ്ഞു കൊടുത്തു. ഉദ്ദേശിക്കുന്നെങ്കിൽ സുന്നത്തായ കർമ്മങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കാം എന്നോർമ്മപ്പെടുത്തി. തിരിച്ചു പോകുമ്പോൾ അയാൾ പറഞ്ഞു കൊണ്ടിരുന്നു: “ഈ പറഞ്ഞതിൽ ഞാൻ അധികരിപ്പിക്കുകയോ കുറക്കുകയോ ഇല്ല.” അയാളെ നോക്കിക്കൊണ്ട് നബി -ﷺ- പറഞ്ഞു: “അവൻ സത്യമാണ് പറഞ്ഞതെങ്കിൽ വിജയിച്ചിരിക്കുന്നു.” (ബുഖാരി: 46, മുസ്‌ലിം: 11 [ആശയവിവർത്തനം])

നിര്‍ബന്ധ കര്‍മ്മങ്ങള്‍ പ്രവർത്തിക്കുകയും, നിഷിദ്ധമാക്കപ്പെട്ട കാര്യങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്താൽ ഒരാൾ വിജയിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് നബി -ﷺ- പറഞ്ഞതിൽ നിന്ന് അയാൾക്ക് സ്വർഗം ലഭിക്കും എന്ന് മനസ്സിലാക്കാവുന്നതാണ്. അതോടൊപ്പം നരകത്തിൽ അയാൾ തീർത്തും പ്രവേശിക്കുന്നതല്ലെന്നും മനസ്സിലാക്കാം; കാരണം നരകത്തിൽ പ്രവേശിക്കപ്പെട്ടാൽ അത് പൂർണ്ണവിജയമാണെന്ന് പറയുക സാധ്യമല്ലല്ലോ?

ഖുർആനിൽ പലയിടത്തും സ്വർഗപ്രവേശനത്തെ കുറിച്ച് വിജയം എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അല്ലാഹു പറയുന്നു:

فَمَن زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ ۗ

“ആര്‍ നരകത്തില്‍ നിന്ന് അകറ്റിനിര്‍ത്തപ്പെടുകയും സ്വര്‍ഗത്തില്‍ പ്രവേശിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നുവോ അവനാണ് വിജയം നേടുന്നത്‌.” (ആലു ഇംറാൻ: 185)

നിർബന്ധമായ തൗഹീദ് പൂർത്തീകരിച്ചാലും തൗഹീദ് അവസാനിക്കുന്നില്ല. മൂന്നാമത്തെയും അവസാനത്തെയും ഘട്ടം തൗഹീദിന്റെ സമ്പൂർണ്ണമായ പൂർത്തീകരണമാണ്.

മൂന്ന്: സുന്നത്തായ തൗഹീദ് പൂർത്തീകരിക്കുക.

മേലെ വിശദീകരിച്ച നിർബന്ധമായ തൗഹീദ് പൂർത്തീകരിച്ചതിനൊപ്പം സുന്നത്തായ കർമ്മങ്ങൾ ഒരാൾ പ്രാവർത്തികമാക്കുകയും, അതിൽ ശക്തമായി പരിശ്രമിക്കുകയും, ഇസ്‌ലാം നിരുത്സാഹപ്പെടുത്തിയ (മക്രൂഹായ) കാര്യങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുകയും, അല്ലാഹുവിനോടുള്ള അയാളുടെ ഭരമേൽപ്പിക്കൽ അങ്ങേയറ്റം പൂർണ്ണമാവുകയും ചെയ്താൽ അത് സുന്നത്തായ (ഐഛികമായ) തൗഹീദിന്റെ (التَّوْحِيدُ المُسْتَحَبُّ) പൂർത്തീകരണമാണ്.

ഈ പറഞ്ഞത് പൂർത്തീകരിക്കാൻ ശക്തമായ പരിശ്രമം ആവശ്യമാണ്. തൗഹീദിന്റെ ഈ ഘട്ടത്തിലേക്ക് ഒരാൾ എത്തുന്നതോടെ അവൻ അല്ലാഹുവിന്റെ പരിപൂർണ്ണ അടിമയായി മാറുന്നത് കാണാം. അയാളുടെ ഹൃദയം അല്ലാഹുവിൽ മാത്രം ഭരമേൽപ്പിക്കുകയും, അവന്റെ കൽപ്പനകൾ ഒന്നു പോലും വിട്ടൊഴിയാതെ നിറവേറ്റാൻ അയാൾ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് കാണാം.

സുന്നത്തായ തൗഹീദ് പൂർത്തീകരിച്ചവർക്കുള്ള പ്രതിഫലമാകട്ടെ, സമാനതകളില്ലാത്തതാണ്.

عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ -ﷺ- قَالَ: «يَدْخُلُ الجَنَّةَ مِنْ أُمَّتِي سَبْعُونَ أَلْفًا بِغَيْرِ حِسَابٍ، هُمُ الَّذِينَ لاَ يَسْتَرْقُونَ، وَلاَ يَتَطَيَّرُونَ، وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ»

ഇബ്‌നു അബ്ബാസ് -رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا- നിവേദനം: നബി -ﷺ- പറഞ്ഞു: ‘എന്റെ ഉമ്മത്തിൽ നിന്ന് എഴുപതിനായിരം പേർ വിചാരണയോ ശിക്ഷയോ കൂടാതെ സ്വർഗത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതാണ്. (തനിക്ക് വേണ്ടി) മന്ത്രിച്ചു തരാൻ (മറ്റുള്ളവരോട്) ആവശ്യപ്പെടുകയോ, ശകുനം നോക്കുകയോ ചെയ്യാത്ത, തങ്ങളുടെ റബ്ബായ അല്ലാഹുവിൽ ഭരമേൽപ്പിച്ചവരാണ് അവർ.” (ബുഖാരി: 6472)

അന്ത്യനാളിൽ സ്വർഗത്തിൽ ഉന്നതമായ പദവി ലഭിക്കുക എന്നതിനെല്ലാം പുറമെ, മനുഷ്യരെല്ലാം അല്ലാഹുവിന്റെ വിചാരണയെ ഭയക്കുന്ന വേളയിൽ യാതൊരു വിചാരണയോ എന്തെങ്കിലുമൊരു ശിക്ഷയോ ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ലാതെ പരിപൂർണ്ണ നിർഭയത്വത്തോടെ അവർ സ്വർഗത്തിലേക്ക് ആനയിക്കപ്പെടുന്നതാണ്. മഹത്തരമായ ആ പ്രതിഫലം ലഭിക്കുന്ന ഭാഗ്യവാന്മാരിൽ അല്ലാഹു നാമേവരെയും ഉൾപ്പെടുത്തട്ടെ. (ആമീൻ)

തൗഹീദിന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളെ കുറിച്ചാണ് നാം ചുരുങ്ങിയ രൂപത്തിൽ ഇവിടെ വിവരിച്ചത്. തൗഹീദിന്റെ വിശാലതയും, ദീൻ മുഴുവൻ തൗഹീദിൽ ഉൾപ്പെടുന്നുവെന്നും ബോധ്യമാകുന്നതിനാണ് ഇത്രയും എഴുതിയത്. മേലെ നാം വായിച്ച തൗഹീദിന്റെ ഓരോ ഘട്ടവും വിശദമായ വിശദീകരണം ആവശ്യമുള്ള കാര്യങ്ങളാണ്. അവയെ കുറിച്ച് അടുത്ത കുറിപ്പുകളിൽ വായിക്കാം. ഇൻശാ അല്ലാഹ്.

നന്മ അറിയിക്കുന്നവന് പിന്‍പറ്റിയവരുടെ പ്രതിഫലവുമുണ്ട് - ഷെയര്‍ ചെയ്യുക:

Leave a Comment